منصوره اتحاديه و سعيد روحى
32
در محضر شيخ فضل الله نورى ، اسناد حقوقى عهد ناصرى ( فارسى )
چون منزل « 1 » و محضر شيخ فضل اللّه در اين محله بود ، به همين دليل بيشترين معاملات در اين محل انجام گرفته است . غير از معاملهء دكان ، كاروانسرا ، قنات ، حمام ، ملك مزروعى ، باغ ، مرتع نيز در ولايات به فروش مىرفت كه بعد از خانه بيشترين نوع معاملات در اين كتابچه است در طى 3 سال در حدود 106 مورد معامله در اين محضر انجام گرفته بود ، قيمت ملك مزروعى برحسب پيمانه بذرافشان محاسبه مىشد . مانند ملكى كه ملا مرتضى نائيج مصالحه كرد با عاليجاه محمد حسن بيك نورى بلده تحويلدار اصطبل همگى 6 پيمانه بذرافشان ملكى از يك قطعه زمين كه 12 پيمانه است به 15 تومان . تقريبا نيمى از معاملات چه زمين يا ملك و چه خانه معاملهء شرطى بود كه احتمالا حاكى از فقر و به خصوص كمبود پول در دست مردم مىباشد . يكى از اين معاملات چنين بود كه : « آقا ميرزا قاسم عطار مبايعهء شرطيه مىكند با عباس قلى تفنگدار ، يك جريب از كل شش جريب باغ واقع در على شهباز به انضمام يك دست آفتابه لگن مس به مبلغ هفت تومان . در صورتى كه بايع بعد از يك سال مبلغ را رد نكرد ، مشترى قادر بر فسخ بيع خواهد شد و الا بيع لازم محسوب خواهد شد و « مبيعه را در مدت مسطوره به مبلغ 19 هزار و دويست دينار وجه موصوف در آخر مدت كارسازى دارد » . همچنين پاشا خان يساول و همشيرهء او 3 سهم از 6 دانگ خانهء موروثى خود را به مبلغ 40 تومان مصالحهء شرطى نمودند و 2 سهم از 6 دانگ همان خانه را به 9 تومان اجاره دادند . اجاره يكى از فعاليتهاى اقتصادى مردم اجارهء انواع ملك بود ، از جمله خانه ، دكان ، كاروانسرا ، حمام ، مزرعه و غيره . چنانچه اشاره شد در تهران در اين سالها سرمايهگذارى در مستقلات آغاز شده بود ولى نكتهء جالب توجه اين است كه تعداد اجاره ثبتى در اين كتابچه فقط 13 مورد است ، بدون شك اجارهها رسمى نبودند ، بلكه به شكل خصوصى بين مالك و مستأجر قرارداد تنظيم مىشده همان طورى كه در مورد خريد و فروش چند دانگ از يك خانه اشاره شد ،
--> ( 1 ) . منزل شيخ فضل اللّه بعدها به علت احداث پارك شهر تخريب شد .